Radosław Uliszak

Kształcenie informatyczne studentów geografii

Referat wygłoszony na Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej na temat: Informatyczne Przygotowanie Nauczycieli, Kraków 24-25 X 1997r.

Rozwój geografii uzależniony jest od rozwoju nauki w ogóle. Istnienie i żywotność nauk geograficznych zależne jest od ich wkładu we współczesne dokonania ludzkości. Dotrzymanie kroku innym naukom wymaga między innymi coraz lepszego i coraz szerszego przetwarzania informacji, które geografowie mają do dyspozycji. Narzędziem, które może wspomóc geografów są między innymi komputery. Wkraczają one coraz bardziej również w życie codzienne. Nauczyciele rozpoczynający pracę w szkołach, również nauczyciele geografii, muszą posiadać przynajmniej podstawowe umiejętności wykorzystania komputerów w procesie nauczania-uczenia się. Konieczne jest więc kształcenie studentów w zakresie wykorzystania komputerów w pracy geografa i nauczyciela.

Kształcenie studentów geografii WSP w Krakowie z zakresu podstaw informatyki zaplanowane zostało dwanaście lat temu, w roku akademickim 1985/86. Zajęcia „Zastosowanie informatyki w geografii” znalazły się w planie studiów studentów III roku i pomyślane były jako ćwiczenia. Wkrótce przeniesione zostały na II rok studiów pod nazwą „Wstęp do informatyki i jej zastosowań w geografii” i odbywały się w formie wykładów trwających jeden semestr. Zarówno „Zastosowania...” jak i „Wstęp do informatyki...” prowadzone były przez informatyków. Wraz z rosnącą rolą komputerów w pracy naukowej geografów i upowszechnianiem komputerów zgodnych z IBM PC, zajęcia teoretyczne przestały wystarczać. Wkraczające we wszystkie dziedziny życia i do szkół komputery wymusiły dalsze zmiany w toku kształcenia studentów.

Na początku roku 1992 podjęta została decyzja o utworzeniu w Instytucie Geografii pracowni komputerowej. Miała ona ułatwić wszystkim pracownikom i studentom dostęp do nielicznych komputerów znajdujących się wówczas w Instytucie. W pracowni znalazło się pięć komputerów zgodnych z IBM PC: jeden z procesorem 80386 i cztery z 80286. W następnych latach wyposażenie było stopniowo uzupełniane i unowocześniane. Wraz z organizacją ogólnodostępnej pracowni pojawiła się możliwość praktycznego kształcenia informatycznego studentów.

Już w następnym roku akademickim 1992/1993 wprowadzony został przedmiot „Techniki komputerowe w geografii”, który zastąpił dotychczasowy „Wstęp do informatyki...”. Przedmiot ten został zaplanowany w formie ćwiczeń. W programie studiów znalazł się on na drugim roku w semestrze letnim. Teorię informatyczną ograniczono do niezbędnego minimum kładąc nacisk na wykorzystanie komputerów w pracy geografa i nauczyciela. Wraz z wprowadzeniem nowego przedmiotu wyłoniła się konieczność opracowania nowego programu kształcenia studentów geografii w zakresie informatyki. Program nauczania został opracowany wspólnie przez asystentów prowadzących przedmiot w pierwszym roku. Był on modyfikowany w kolejnych latach akademickich i realizowany jest aktualnie ze studentami geografii Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie.

Przy opracowywaniu założeń programowych kształcenia studentów wzięto pod uwagę fakt, że ich zdecydowana większość w ogóle nie miała kontaktu z komputerem przed rozpoczęciem studiów geograficznych. Niewielu z nich miało zajęcia z informatyki w szkołach średnich. Do zajęć takich w szkołach średnich przyznaje się obecnie około 20% studentów. Udział tej grupy z roku na rok rośnie. Z czasem konieczne będzie wprowadzenie zajęć o różnym stopniu zaawansowania.

Opracowany program jest więc kompromisem pomiędzy trzema elementami kształcenia informatycznego:

Obecnie w kształceniu informatyczne studentów geografii w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie można wyróżnić dwa etapy. Pierwszy etap polega na wprowadzeniu studentów w podstawy wykorzystania komputerów. W czasie zajęć zapoznają się oni z podstawowymi komendami systemu operacyjnego DOS, ćwiczą zarządzanie plikami i katalogami pod odpowiednikiem Norton Commandera oraz sposoby ochrony przed wirusami komputerowymi. W dalszej części pierwszego etapu zajęć poznają zastosowanie edytora tekstów (na przykładzie polskiego TAGa). Przejście do środowiska MS Windows 3.1 i umiejętność posługiwania się myszką przygotowuje ich do pracy z arkuszem kalkulacyjnym (MS Excel). Zajęcia z Excelem traktowane są jako przejście do drugiego etapu - kształcenia ukierunkowanego na geograficzne wykorzystanie komputerów. Excel wykorzystywany jest do opracowywania danych geograficznych w zakresie przydatnym magistrantom czy w póŸniejszej pracy nauczyciela. Studenci mogą m.in. wykorzystywać w arkuszu kalkulacyjnym funkcje statystyczne, które równolegle poznają na przedmiocie „Statystyka” (m.in. poszukiwanie zależności statystycznych pomiędzy zjawiskami geograficzno-ekonomicznymi przy pomocy współczynnika korelacji liniowej). W dalszej części drugiego etapu kształcenia studenci poznają program o charakterze komputerowego atlasu geograficznego na przykładzie PC Globe. Wyszukują w nim dane, które mogą wykorzystać w przyszłej pracy. Kolejnym pakietem typowo geograficznym jest zespół programów: Surfer, Grapher, Topo. Przygotowane wcześniej dane są przez studentów przetwarzane na cyfrowy model przestrzenny. Płaskie obrazy i trójwymiarowe blokdiagramy, które powstają w wyniku naniesienia zjawiska przestrzennego na współrzędne geograficzne są następnie oceniane pod względem czytelności i użyteczności takiego prezentowania informacji geograficznej.

Internet jest jedną z możliwości interaktywnego wykorzystania komputerów na lekcjach geografii (Uliszak 1996) i pomocą w samokształceniu nauczyciela. W ostatnich dwóch latach wszystkie grupy zapoznawały się więc z podstawowymi usługami Internetu. Ćwiczyły się w odszukiwaniu informacji geograficznych poprzez World Wide Web. Trzy grupy opracowały również własnoręcznie strony WWW na podstawie zebranych przez siebie materiałów. Zebrane razem strony udosdostępniono na stronach WWW Instytutu Geografii pod tytułem „Kraków od A do Zet” jako mini przewodnik po wybranych zabytkach Krakowa.

Najnowszy podręcznik z zakresu dydaktyki geografii pt. „Zarys dydaktyki geografii” (red. S.Piskorz 1997) wskazuje programy komputerowe jako jedną z pomocy dydaktycznych. W podręczniku tym są trzy podrozdziały poświęcone ogólnodostępnym programom komputerowym, GISom i Internetowi, lecz nie ma w literaturze polskiej całościowych opracowań na temat metodyki wykorzystania komputerów na lekcjach geografii. Przyszli nauczyciele geografii muszą więc samodzielnie zdobywać dalszą wiedzę z zakresu wykorzystania komputerów w szkole.

Konieczne jest rozszerzanie kształcenia informatycznego studentów geografii w kierunku wykorzystania GIS - Geograficznych Systemów Informatycznych. Do tej pory Instytut nie ma możliwości sprzętowych ani odpowiedniej ilości programów. Wiele programów GIS przeniesiono w ostatnich latach ze stacji roboczych pracujących pod unixem na komputery PC, ale wymagają one wciąż dużych mocy obliczeniowych. W najbliższych latach planowana jest wymiana sprzętu w pracowni komputerowej i przystosowanie jej do wymogów GIS.

Literatura:
Uliszak Radosław, Internet - szansa dla nauczycieli geografii, „Geografia w Szkole” nr 1/1996;
Zarys dydaktyki geografii, 1997, red. S.Piskorz, PWN, Warszawa.
Powrot Powrót do poprzedniej strony statystyka odwiedzin Statystyka odwiedzin