Przedmowa
"Warstwica łączy punkty równej wysokości nad poziomem morza. W przeglądowych mapach hypsometrycznych zabarwia się przestrzenie, zamknięte między dwoma warstwicami w ten sposób, że pojedynczy ton skali barw nie tylko oznacza pewien poziom hypsometryczny, lecz także harmonijnie zespolona skala barw unaocznia bez dalszych objaśnień obszary wyższe od niższych."
E. Romer "Geograficzno-statystyczny atlas Polski" Warszawa i Kraków 1916
Tak u progu odzyskania przez Polskę niepodległości pisał Eugeniusz Romer w komentarzu do mapy hipsometrycznej Polski. W pierwszym atlasie poświęconym dwudziestowiecznej Polsce Romer wytyczył nowoczesny sposób patrzenia na geografię fizyczną i społeczno-ekonomiczną naszego kraju. Zastosowana przez niego do pokazania hipsometrii skala barw wciąż obowiązuje i jest konsekwentnie stosowana przez polskich kartografów. Dziś, na progu XXI wieku oddajemy Państwu do rąk atlas będący kontynuacją tej polskiej szkoły.
Minęły trzy lata od ukazania się ostatniego, dziesiątego tomu Encyklopedii Geograficznej Świata - "Polska". W tym czasie te dziesięć tomów encyklopedii stało się w wielu szkołach i na uczelniach wyższych powszechnie wykorzystywanymi pomocami dydaktycznymi. Sądzimy, że i ten tom stanie się pomocą dla uczniów gimnazjów i szkół średnich, jak również studentów uniwersyteckich kierunków ekonomicznych i przyrodniczych ze szczególnym uwzględnieniem geograficznych. W dotychczas wydanych tomach poświęconych regionalnym zagadnieniom poszczególnych kontynentów i w tomach poświęconych oceanom, Wszechświatowi, Ziemi oraz Polsce opracowania kartograficzne stanowiły integralną część tekstu. A przecież mapy i atlasy są podstawowymi pomocami dydaktycznymi na wszystkich poziomach nauczania-uczenia się geografii. Zasługują więc na osobne, szerokie opracowanie. Jednocześnie zachodząca cały czas w naszym kraju transformacja życia społecznego i gospodarczego, rozwój nauki i techniki, otwieranie się na świat sygnowane chęcią przynależności do organizacji międzynarodowych, powoduje, że trzy lata, które minęły od ukazania się tomu "Polska" stanowiły poważny egzamin dla aktualności wszystkich opracowań geograficznych, szczególnie z zakresu geografii społeczno-ekonomicznej. Wdrażane reformy gospodarcze oraz przeprowadzona w 1999 r. reforma podziału administracyjnego Polski ukazuje rzeczywistość społeczno-gospodarczą w nowym układzie gmin powiatów czy dużych województw. I chociaż sama reforma nie zmieniła z dnia na dzień zależności regionalnych, ukształtowanych przez wielolecia, to zmusza do innego spojrzenia na wiele zjawisk.
Przekazujemy do rąk Czytelnika atlas będący popularnym kartograficznym ukazaniem współczesnych aspektów geografii Polski. Na niniejszy tom składają się cztery zasadnicze części: Obrazy ziem polskich, Polska w Świecie i Europie, Środowisko przyrodnicze oraz Społeczeństwo i gospodarka. W pierwszej części pokazano rozwój technik kartograficznych od pierwszej mapy ziem polskich "Poloniae Regnum" W. Grodeckiego, przez przykładowe obrazy-mapy ziem polskich w okresie zaborów na przełomie wieków XIX i XX, aż po najnowocześniejsze obecnie zdjęcia satelitarne. W drugiej części ukazano powiązania przyrodnicze, społeczne i gospodarcze Polski z krajami świata i Europy. Przedstawiono je w ujęciu historycznym (zmienność granic i terytoriów państw), jak też dynamicznym (Polacy w świecie, handel zagraniczny). W trzeciej części starano się przedstawić najważniejsze zagadnienia dotyczące środowiska przyrodniczego obszaru Polski, jego obecnego stanu i bardzo aktualnych w dzisiejszych czasach problemów ochrony. Ta część zawiera jednocześnie podział regionalny obszaru Polski na jednostki fizycznogeograficzne. Ostatnia część atlasu ukazuje zjawiska społeczne i gospodarcze zachodzące na terytorium Polski, stąd też większość zagadnień przedstawiono za pomocą kartogramów. Zawarte opracowania przedstawiają w miarę możliwości najnowszy obraz gospodarczej rzeczywistości naszego kraju. Część opracowań wcześniejszych (m.in. zawartych jeszcze w tomie "Polska") zaktualizowano i poprawiono na potrzeby niniejszego atlasu.
W "Atlasie Polski" starano się ukazać najbardziej aktualne spojrzenie na geografię Polski. Wykorzystano najnowsze dostępne dane statystyczne, m.in. opracowane przez Główny Urząd Statystyczny dane dla gmin udostępniane przez Internet w "Banku Danych Lokalnych". W przypadku danych dla rolnictwa posłużono się najnowszymi dostępnymi danymi szczegółowymi pochodzącymi z Powszechnego Spisu Rolnego przeprowadzonego w czerwcu 1996 roku. Natomiast zmiany, jakie dokonały się w ostatnich latach w polskiej gospodarce, obrazują liczne wykresy dotyczące np. obrotów w handlu zagranicznym, stopy bezrobocia czy emisji głównych zanieczyszczeń. Część map ze względu na swą specyfikę zostało poszerzonych o: tabele, wykresy, tekst, dając Czytelnikowi kompleksowe ujęcie zagadnienia.. W niektórych opracowaniach kartogramów w małej skali z podziałem na gminy, aby zachować czytelność wydruku, odstąpiono od zasady zamieszczania granic jednostek administracyjnych.
Część map fizycznogeograficznych i opracowań tematycznych jest dziełem Polskiego Przedsiębiorstwa Wydawnictw Kartograficznych S.A. Uzupełnieniem map są krótkie komentarze, zdjęcia oraz diagramy wykonane przez autorów opracowań. Reprodukcje starych map pochodzą ze zbiorów kartograficznych Instytutu Geografii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Instytutu Geografii Akademii Pedagogicznej w Krakowie, natomiast zdjęcia lotnicze z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii.
Autorami "Atlasu Polski" są pracownicy naukowi Akademii Pedagogicznej w Krakowie i Uniwersytetu Jagiellońskiego, którzy swoją wiedzę zdobywali na mapach wykonanych według kanonów romerowskich, a obecnie wspomagani są przez zupełnie nowe techniki pozwalające precyzyjniej i szybciej opracowywać nowe mapy.
Wydawnictwo OPRES
|
Uwaga! Do odczytania pliku z mapami wymagana jest instalacja Adobe Acrobat Readera. Można go pobrać tutaj lub tutaj (dla MS Windows 9x).
|
Radosław Uliszak
asystent w Instytucie Geografii Akademii Pedagogicznej w Krakowie
ul. Podchorążych 2
30-084 Kraków
E-mail: ulira@wsp.krakow.pl
© Żadna część niniejszego artykułu nie może być kopiowana lub wykorzystywana w celach komercyjnych bez pisemnego zezwolenia autora i wydawnictwa Opres.
Powrót do poprzedniej strony
Back to previous page
Statystyka odwiedzin