Radosław Uliszak
Internet jako źródło informacji geograficznej
Od kilku lat informacje zawarte w Internecie używane są przez geografów w Polsce jako źródło różnorodnych danych. Początkowo dostępne najczęściej poprzez gophera i FTP, obecnie najczęściej udostępniane są poprzez WWW. Jakiego typu są to informacje i jak je można wykorzystywać w geografii jako nauce czy przedmiocie szkolnym? Trudno jest odpowiedzieć wyczerpująco na to pytanie. Zważywszy na dynamicznie rozwijające się zasoby dostępnych informacji jak i szerokie pole zainteresowań poszczególnych nauk geograficznych wyczerpująca odpowiedź wydaje się niemożliwa.
W niniejszym artykule ograniczono pojęcie informacji geograficznych, do najczęściej wykorzystywanych w opracowaniach naukowych z zakresu geografii fizycznej i geografii ekonomicznej oraz zagadnień istotnych dla geografii jako przedmiotu nauczania-uczenia się. Pominięto usługi płatne lub zastrzeżone dla wąskiego grona użytkowników, jak na przykład niektóre statystyczne bazy danych. Nie uwzględniono również usług o szerokim znaczeniu dla całego Internetu jak wyszukiwarek (np. Alta Vista, Infoseek) czy katalogów bibliotecznych. Wyszukiwarki te są jednak ważnym narzędziem umożliwiającym odnajdywanie informacji w Internecie.
Internet jest dla geografa szansą na szybkie dotarcie do aktualnych informacji o całym świecie. Istotnym problemem dla poszukującego danych w publicznej sieci jest ich wiarygodność. Na obecnym poziomie dostępności Internetu, w zasadzie każdy jej użytkownik może niewielkim nakładem sił i środków opublikować dowolne informacje. Mogą one być prawdziwe lub zupełnie zmyślone i często nie ma sposobu na szybką i pełną ich weryfikację. Naczelną zasadą, którą można się kierować przy weryfikacji danych jest zaufanie do organizacji czy osoby publikującej informacje. Pomocne może być w tym jedynie doświadczenie Internauty. Oczywista jest różnica w wiarygodności informacji zawartej w bazie danych Organizacji Narodów Zjednoczonych do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) a wypowiedzią nieznanej nam osoby w grupie dyskusyjnej.
Ze względu na poziom wiarygodności danych pochodzących z Internetu można więc zaproponować podział na trzy grupy źródeł informacji geograficznych.
1. Źródła z reguły nie budzące zastrzeżeń co do wiarygodności zamieszczanych danych.
Grupę tą reprezentują serwery prowadzone przez uznane organizacje międzynarodowe, rządowe czy pozarządowe. Informacje tam zawarte mogą być traktowane tak samo jak ich odpowiedniki wydawane w formie papierowej. Przykład to serwer Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO we Włoszech czy Głównego Urzędu Statystycznego w Polsce.
Artykuły i opracowania publikowane na serwerach akademickich przez pracowników naukowych czy studentów, są na bieżąco recenzowane i weryfikowane wewnętrznie przez społeczność danej uczelni. Do takich należą na przykład strony WWW Notthingam University (Wielka Brytania), czy serwer FTP Uniwersytetu w Bańskiej Bystrzycy (Słowacja) na których udostępniane są aktualne i archiwalne zdjęcia z satelity pogodowego METEOSAT.
Listy z adresami osób pracujących szczególnie w instytutach naukowych i uczelniach mogą być przydatne w uzyskaniu bezpośrednio przez pocztę elektroniczną specyficznych informacji niedostępnych publicznie w sieci. Podobnie osoby znane nam z wcześniejszych wypowiedzi w danej grupie dyskusyjnej mogą zaskarbić sobie nasze zaufanie do podawanych informacji, lub wręcz przeciwnie.
2. Druga grupa to serwery czy strony WWW, z których można korzystać ze świadomością, że dane na nich zawarte są wiarygodne, ale mogą być nieaktualne czy wybiórcze. Należy zwracać uwagę na daty ich utworzenia i ostatnich modyfikacji.
Są to na przykład strony WWW tworzone prywatnie przez osoby zawodowo związane z organizacjami rządowymi i pozarządowymi. To na takich stronach często można znaleźć informację, że są one właśnie w trakcie tworzenia lub uaktualnione zostaną w najbliższym czasie. Bliższe przyjrzenie się datom ostatnich modyfikacji wskazuje niekiedy, że od roku czy dwóch pliki nie były zmieniane czy aktualizowane.
3. Trzecia grupa to informacje, które przed wykorzystaniem należy szczególnie dokładnie zweryfikować, lub traktować je wręcz jako wątpliwe.
Z dużą dozą ostrożności należy podchodzić do informacji pochodzących od nieznanych nam osób a zamieszczonych w grupach dyskusyjnych czy na stronach WWW. Wiele jest w sieci stron WWW powstałych w słomianym zapale i wkrótce zapomnianych przez autora. Tworzone bez złej woli, po pewnym czasie mogą jednak być źródłem dezinformacji.
Geografowie nie są zapewne najliczniejszą grupą Internautów ani w Polsce ani na świecie. Jednak jest już w sieci sporo materiałów, które mogą oni wykorzystać w pracy naukowej geografa jak i w nauczaniu-uczeniu się geografii. Większość informacji dostępnych w Internecie jest w języku angielskim, najpowszechniejszym w sieci. Jednak wiele informacji geograficznych jest wyłącznie w języku danego kraju i nie są tłumaczone na język angielski z myślą o odbiorcach anglojęzycznych.
Można wyróżnić pięć grup podstawowych źródeł informacji użytecznych dla geografa:
1. Pierwszą grupę stanowią publicznie dostępne serwery organizacji międzynarodowych, w tym szczególnie Organizacji Narodów Zjednoczonych. Wzorowym przykładem może być baza danych Organizacji do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), gdzie udostępnione są szczegółowe dane statystyczne dotyczące rolnictwa, rybołówstwa i leśnictwa wszystkich krajów świata za lata 1960-1997. Ponadto zawartych jest tam wiele opracowań tematycznych i zdjęć dotyczących rolnictwa na świecie (http://www.fao.org).
2. Drugą grupę stanowią serwery rządowe i organizacji rządowych zawierające podstawowe informacje o sytuacji społeczno-gospodarczej poszczególnych krajów. Dobrym przykładem jest w tej grupie serwer Centralnej Agencji Wywiadowczej w Stanach Zjednoczonych Am. Pn. Co roku udostępniana jest tam "Księga światowych faktów" (1997 World Factbook), zawierająca wiele informacji takich jak np. ilość lotnisk, długość linii kolejowych. Informacje podawane są dla wszystkich krajów świata (http://www.odci.gov/cia/publications).
3. Trzecią osobną grupę stanowią serwery urzędów statystycznych. Obecnie (lipiec 1998 r.) działa 70 stron WWW z informacjami udostępnianymi przez urzędy statystyczne krajów, terytoriów zależnych i obszarów autonomicznych na wszystkich zamieszkałych kontynentach . Niestety wiele z nich udostępnia tylko podstawowe dane o kraju i listę publikacji, które można kupić. Korzystnie na tym tle przedstawiają się strony domowe polskiego Głównego Urzędu Statystycznego (http://www.stat.gov.pl). Znajduje się na nich między innymi Bank Danych Lokalnych (obecnie Bank Danych Regionalnych), gdzie bezpłatnie udostępnionych jest 200 cech dla każdej gminy w Polsce (z przykrością informuję, że w październiku 1998 r. ograniczono liczbę dostępnych cech do 68). Wciąż powstają strony urzędów statystycznych poszczególnych województw, ale informacje na nich zawarte przeważnie są bardzo ubogie. Obecnie (lipiec 1998 r.) 41 urzędów wojewódzkich ma swoje strony w Internecie. Niektóre z nich prezentują jedynie same urzędy i ich strukturę organizacyjną. Mało jest jeszcze takich, które udostępniają własne dane. W wielu innych krajach również są strony WWW regionalnych urzędów statystycznych.
4. Czwartą grupę stanowią dane z zakresu geografii fizycznej. Na te składają się głównie zdjęcia satelitarne, zarówno z satelitów pogodowych jak i szpiegowskich. Niektóre z udostępnionych zdjęć o wysokiej rozdzielczości (do 2 metrów) ukazują wybrane obszary Polski (http://www.terraserver.microsoft.com). Mogą one służyć na przykład do opracowania map danego terenu czy wspomagać badania terenowych.
5. Piąta grupa, to informacje z zakresu ochrony środowiska. Wiele parków narodowych posiada własne strony WWW. Na serwerze światowego Centrum Monitoringu Ochrony środowiska (World Conservation Monitoring Centre) dostępna jest także na przykład lista wszystkich parków narodowych i obszarów chronionych na świecie. Zawarte są tam podstawowe dane jak pełna nazwa, położenie, sposób ochrony, rok założenia. Również dyrekcje polskich parków narodowych decydują się na zakładanie stron WWW. Obecnie (lipiec 1998 r.) sześć z dwudziestu dwóch już takie oficjalne strony posiada.
Poza wymienionymi instytucjami, których serwery mogą być źródłem informacji dla geografa, jest wiele innych miejsc w Internecie, które spełniających rolę uzupełniającą dla podstawowych badań. Na przykład zebrane z list dyskusyjnych doświadczenia i bezpośrednie wypowiedzi mieszkańców danego kraju, miasta byłyby równie istotne jak dane statystyczne.
Trudno obecnie ocenić rolę Internetu jako źródła informacji geograficznych. Pojawia się jednak coraz więcej naukowych i popularnonaukowych opracowań, w których autorzy cytują nie tylko publikacje papierowe ale i elektroniczne, dostępne w sieci. Najważniejsze jednak jest to, że wiele informacji jest wiarygodnych i dostępnych bezpłatnie, a liczba ich ciągle rośnie wraz z przyłączaniem nowych serwerów do Internetu. Oczywiście informacja geograficzna jest jednym z elementów procesu nauczania-uczenia się. Zwykle jest to dopiero materiał wyjściowy do dalszej pracy.
Wyzwaniem, które obecnie stoi przed geografami, szczególnie w Polsce, jest tworzenie nowych i uzupełnianie istniejących zasobów informacji możliwych do wykorzystania przez wszystkich użytkowników sieci.
Literatura:
Uliszak R., 1996, Internet - szansa dla nauczycieli geografii, "Geografia w Szkole" R.49, nr 1;
Radosław Uliszak
asystent w Instytucie Geografii Akademii Pedagogicznej w Krakowie
ul. Podchorążych 2
30-084 Kraków
E-mail: ulira@ap.krakow.pl
© Żadna część niniejszego artykułu nie może być kopiowana lub wykorzystywana w celach komercyjnych bez pisemnego zezwolenia autora.
 |
 Powrót do poprzedniej strony |
 Back to previous page |
 |