Wspomnienia 

Janusz Wojtycza

Wspomnienie o Władysławie Chomie (1902–1976)

Urodził się 2 lutego 1902 r. w Starej Soli (województwo lwowskie), w rodzinie listonosza Józefa i Marii z domu Skulicz. Miał dwie siostry — Emilię i Stanisławę, które zostały nauczycielkami i pracowały po wojnie w Bytomiu. Wcześnie osierocony przez ojca, zdany na własne siły, kształcił się w niezwykle trudnych warunkach, utrzymując się wyłącznie z udzielanych korepetycji. Od 1917 r. należał do harcerstwa, służył także 2 lata w wojsku. Egzamin dojrzałości w Seminarium Nauczycielskim w Samborze zdał w 1921 r. i wtedy wstąpił do Związku Nauczycielstwa Polskiego, do którego należał do końca życia.

Pracował jako nauczyciel szkół powszechnych w Starej Ropie (1921–1923) i Starej Soli (1923–1927), należał także do Towarzystwa Szkoły Ludowej. W roku 1926 ukończył Wyższe Kursy Nauczycielskie we Lwowie w zakresie geografii i przyrody, a w latach 1930–1932 Państwowy Instytut Nauczycielski w Warszawie. Praca dyplomowa Władysława Chomy pt. Próba zastosowania testów dra Herberta Winklera do badania dojrzałości szkolnej dzieci została opublikowana w 1931 r. na łamach „Polskiego Archiwum Psychologii”, a wzmianka o prowadzonych przez niego badaniach znajduje się w Encyklopedii wychowania z 1933 r.

Uczył w Seminarium Nauczycielskim w Samborze (1927–1934) i odtąd jego życiową pasją stało się kształcenie nauczycieli. Od 1934 r. pracował w Inspektoracie Szkolnym w Nadwórnej jako podinspektor, a następnie inspektor szkolny. Po złożeniu w 1937 r. egzaminu dla urzędników I kategorii prowadził badania naukowe oraz publikował artykuły w czasopismach pedagogicznych, takich jak „Praca Szkolna”, „Życie Szkoły”, „Przyjaciel Szkoły”, „Ruch Pedagogiczny” i „Polskie Archiwum Psychologii”. W tym samym roku zawarł związek małżeński z Zofią Emilią Fogelman, nauczycielką w I LO w Krakowie.

We wrześniu 1939 r. został zmobilizowany do wojska w stopniu kaprala rezerwy. Po klęsce wrześniowej przekroczył granicę węgierską i został internowany na okres 7 miesięcy. 31 maja 1940 r. wstąpił w Syrii do Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. Przebył kampanię libijską i włoską, uczestnicząc w bitwach pod Tobrukiem, Gazalą, Monte Cassino, Anconą i Bolonią. W wojsku pełnił także funkcje oświatowe, prowadząc kursy dla analfabetów. Włączył się w działalność ZHP na Wschodzie, uzyskując stopnie podharcmistrza i harcmistrza. W latach 1945–1946 był członkiem Sądu Harcerskiego ZHP na Wschodzie, a od 1947 r. członkiem Komisji Rewizyjnej Naczelnictwa ZHP poza granicami Kraju. Został przetransportowany do Anglii, gdzie w 1947 r. zakończył służbę wojskową w stopniu podporucznika. Przeżycia wojenne z kampanii libijskiej opisał w książce pt. Tobruk–Gazala, a pobyt we Włoszech utrwalił na 110 fotografiach zamieszczonych w dwuczęściowym albumie zatytułowanym Trzecia Dywizja Strzelców Karpackich w Italii, dokumentującym m.in. walki dywizji nad Adriatykiem, w Apeninach i o Monte Cassino.

Po powrocie do kraju pracował przez kilka miesięcy w Zjednoczeniu Przemysłu Naczyń Emaliowanych w Bytomiu jako kierownik Wydziału Szkolenia. Od 1948 r. poświęcił się pracy nauczyciela w Państwowym Liceum Pedagogicznym w Katowicach i kierownictwu Okręgowego Ośrodka Dydaktyczno-Naukowego Przedmiotów Pedagogicznych. W tym samym czasie pełnił także funkcje przewodniczącego Okręgowej Komisji Konferencji Rejonowych, kierownika Okręgowej Poradni Pedagogicznej i kierownika Wydziału Społeczno-Pedagogicznego w Zarządzie Okręgu ZNP w Katowicach. Ukończył wakacyjne kursy dokształcające dla nauczycieli przedmiotów pedagogicznych w Zakopanem (1948), Orłowie (1949) i Szklarskiej Porębie (1950) oraz szkolenia ideologiczne dla kierowników ośrodków naukowych w Zakopanem (1948) i działaczy ZNP w Oliwie (1949).

1 lipca 1951 r. podjął pracę jako kierownik domu studenckiego Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie przy ul. Karmelickiej, gdzie również zamieszkał. W tym czasie ukończył podjęte w 1949 r. studia w zakresie pedagogiki na Uniwersytecie Jagiellońskim, uzyskując w 1951 r. tytuł magistra. Niezależnie od kierowania domem studenckim został powołany na stanowisko starszego asystenta na Wydziale Humanistycznym WSP, od 1953 r. był kontraktowym wykładowcą pedagogiki, a od 1955 r. adiunktem. Pracował też jako referent socjalno-bytowy przy ZNP, prowadził wykłady z dydaktyki, a następnie został mianowany zastępcą profesora przy Katedrze Pedagogiki WSP. Dodatkowo prowadził w latach 1959–1965 zajęcia i badania na UJ, pracując pod opieką naukową prof. Zygmunta Mysłakowskiego.

Równocześnie z pracą dydaktyczną publikował na łamach „Głosu Nauczycielskiego” i „Ruchu Pedagogicznego”, w którego Komisji Redakcyjnej zasiadał. Był także członkiem Komisji Nauk Pedagogicznych Oddziału PAN w Krakowie. Brał udział w licznych konferencjach nauczycielskich i wygłaszał prelekcje. W roku 1960 zakończył pracę jako kierownik domu studenckiego, będąc następnie od roku 1962 administratorem budynku przy ul. Karmelickiej 41. W związku z tym, że od 1961 r. wygasły prawa zastępców profesorów oraz możliwość zatrudniania ich w tym charakterze, został mianowany starszym wykładowcą.

Po obronie pracy doktorskiej, która odbyła się w 1961 r. Rada Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego nadała mu stopień doktora nauk humanistycznych na podstawie rozprawy doktorskiej pt. Autorytet nauczyciela w świetle wypowiedzi uczniów szkoły podstawowej, napisanej pod kierunkiem doc. dra Jana Zborowskiego. Autor pracy jawi się jako wnikliwy badacz, uważny obserwator życia szkoły i wrażliwy na los ucznia wychowawca. W podsumowaniu wniosków ze starannie przeprowadzonych badań pisze: „Autorytetem dla uczniów będzie nauczyciel posiadający wysokie wykształcenie ogólne, rzeczowo i metodycznie przygotowany, przekonany o słuszności swej pracy, związany uczuciowo ze szkołą i młodzieżą, odczuwający przyjemność w wykonywaniu swego zawodu, prawdziwy humanista i demokrata, materialnie wystarczająco zaopatrzony, interesujący się całością spraw środowiska”.

Po uzyskaniu stopnia doktora nadal pracował w Wyższej Szkole Pedagogicznej w charakterze starszego wykładowcy. Pod koniec lat sześćdziesiątych przebył dwa zawały serca, po których korzystał ze zniżki pensum z powodu złego stanu zdrowia. W 1972 roku przeszedł na emeryturę i odtąd pracował w Uczelni na godzinach zleconych.

Zmarł 20 października 1976 r. i został pochowany na Cmentarzu Rakowickim. Za życia odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1964), Srebrnym i Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami (1944, 1945), Krzyżem Walecznych (1944) i Krzyżem Monte Cassino.

Profesor Miron Krawczyk napisał o nim: „Odszedł człowiek o wielkim sercu, gorący patriota, bohaterski żołnierz, niestrudzony nauczyciel, zasłużony wychowawca”.

Janusz Wojtycza