Wanda Matras
Kraków — Lwów i bibliologia
W listopadzie 2003 roku Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Akademii Pedagogicznej w Krakowie zorganizował siódmą już konferencję poświęconą problematyce książek, czasopism i bibliotek Krakowa i Lwowa XIX i XX wieku.
Wśród jej uczestników znaleźli się przedstawiciele 15. ośrodków akademickich i naukowych w Polsce, w tym: Wrocławia, Warszawy, Torunia, Poznania, Łodzi, Kielc, Bydgoszczy, Opola, Rzeszowa, Lublina i Krakowa. Nie zabrakło także gości z zagranicy: Ukrainy i Czech. Podobnie jak w ubiegłych latach konferencja służyła prezentacji osiągnięć naukowych, będących wynikiem badań dziejów książki i prasy, kultury literackiej, czytelnictwa oraz funkcjonowania bibliotek na obszarze historycznej Galicji w ostatnich dwóch stuleciach, choć granice chronologiczne od kilku lat są już rozszerzone...
Obrady, poza plenarnymi, odbywały się w trzech sekcjach: Książki, biblioteki, wydawnictwa XIX i XX wieku, Czasopiśmiennictwo i kultura literacka XIX i XX wieku, Książki, biblioteki, wydawnictwa do końca XVIII wieku.
Uczestnictwo w konferencji zgłosiło 69 osób, wśród których duży procent stanowili gospodarze sesji — pracownicy Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa AP w Krakowie, od lat żywo interesujący się poruszaną problematyką. Podczas obrad plenarnych przedstawiono 5 referatów, w tym 4 związane z funkcjonowaniem prasy lwowskiej.
Obrady rozpoczął referat prof. Janusza Sowińskiego (Uniwersytet Wrocławski), który mówił o kolebkach edytorstwa faksymilowego w Polsce. Problem badań nad cenzurą we Lwowie w XIX w. poruszyła dr hab. Anna Aleksiewicz (UW), a kondycją prasy lwowskiej przed powstaniem styczniowym zajął się prof. Jerzy Jarowiecki. Dr hab. Zofia Sokół (Akademia Świętokrzyska, Uniwersytet Łódzki), przybliżyła słuchaczom pierwsze (dziewiętnastowieczne) lwowskie czasopisma feministyczne, a dr hab. Jerzy Plis (UMCS) zajął się lwowskim czasopiśmiennictwem katolickim (1918–1939). Z kolei prace Związku Dziennikarzy Polskich we Lwowie (1909–1914) omówił Alfred Toczek.
W sekcji poświęconej problemom książki i wydawnictw wygłoszono szereg interesujących tekstów. O krakowskiej i lwowskiej książce w Lublinie mówiła Anna Dymmel (UMCS). Problemami lwowskiego rynku wydawniczego i księgarsko-antykwarycznego zajęły się Irina Kotobułatowa (Topografia lwowskich drukarń XIX/XX wieku, Ukraina) i prof. Maria Konopka (Antykwariat J. Leona Pordesa w księgarsko-wydawniczym krajobrazie Lwowa II połowy XIX w., AP), Ewa Wójcik (Wkład antykwariuszy lwowskich w upowszechnianie książki polskiej w dwudziestoleciu międzywojennym) i Marta Pękalska (Edycje ilustrowane w repertuarze wydawców lwowskich dwudziestolecia międzywojennego). Dr hab. Albin Głowacki (UŁ) omówił Lwowską filię Państwowego Wydawnictwa Mniejszości narodowych USRR 1940–1941, a młodopolskie serie wydawnicze Jadwiga T. Kowalewska (UW). Z kolei charakterystyką współczesnego rynku wydawniczego zajął się Marek Pieczonka.
Wątek, nie tylko zresztą wydawniczej, pracy Jana N. Bobrowicza podjęli z kolei Hanna Batorowska i Jan Oberbek, o pracach Władysława Zapa mówił Petr Kaleta (Czechy), a Łańcuch Elżbiety Szemplińskiej przypomniał prof. Krzysztof Woźniakowski.
Bogato prezentowała się także grupa tekstów poświęconych zagadnieniom dziejów bibliotek i badań czytelniczych. Kazimierz Adamczyk (AB) przedstawił grono współpracowników Rudolfa Kotuli, dyrektora biblioteki Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, dr hab. Roman Jaskuła omówił grono czytelników lwowskiej książki literackiej w I połowie XIX w., Jerzy Reizes-Dzieduszycki pracę kółek naukowych Czytelni Akademickiej we Lwowie, Monika Rausz Bibliotekę „Ezra”, a Jolanta Szczerba i Jerzy H. Harasimczuk zajęli się dziejami Biblioteki Branickich. Księgozbiorom galicyjskim poświęcił także uwagę dr hab. Józef Szocki, a o pracy bibliotek w Krakowie po II wojnie światowej Piotr Lechowski.
Problemami książki i bibliotek do końca XVIII w. zajęła się sekcja trzecia, wygłoszono w niej m.in. teksty dotyczące krakowskiego i lwowskiego rynku wydawniczego (Dariusz Kuźmina Jakub Wujek i jego druki krakowskie, Stanisław Cieślak Drukarnia jezuicka we Lwowie w XVII w.), zbiorów zakonów żeńskich i bractw cerkiewnych w eparchii przemyskiej (Jolanta Gwioździk, UŚ; Beata Lorens, Uniwersytet Rzeszowski), reklamy książki i jednej z krakowskich kronik z XVII w. (Michał Grzeszczuk, Iwona Pietrzkiewicz AP).
W czasie obrad sekcji czasopiśmienniczej wygłoszono także ponad 20 referatów, bardzo zróżnicowanych pod względem ujęcia podejmowanego tematu, zakresu chronologicznego i metodologii badań. Przeważała tematyka krakowska. Znalazły się tutaj wystąpienia informujące o działających na tych ziemiach ośrodkach wydawniczych i kulturalnych, bibliotekach oświatowych oraz wydawanych czasopismach. Szczególnie interesujące okazały się referaty mające charakter monograficzny, często dotyczące pojedynczych tytułów czasopism.
Do tej grupy wystąpień można zaliczyć referat prof. Grażyny Gzelli (UMK), która przedstawiła monografię „Dzwonka. Pisma Młodemu Wiekowi Poświęconego”. Bardzo interesujące okazało się też wystąpienie Czesława Michalskiego (AP) traktujące o czasopismach lwowskich i krakowskich organizacji sokolich. Gorącą dyskusję wzbudził referat Jerzego Seniowa z Krakowa, poruszający problem polskich dzienników lwowskich wobec walki narodu polskiego o kształt wschodniej granicy państwa w latach 1919–1921. Ponadto, okresu międzywojennego dotyczyły 2 referaty — Olgi Ciwkacz (Uniwersytet Przykarpacki im. W. Stefanyka) oraz Karola Sanojcy (Uniwersytet Wrocławski). Nieco późniejszym okresem zajął się prof. Jerzy Jarowiecki (AP), który prześledził drogę konspiracyjnego „Słowa Polskiego” wychodzącego we Lwowie w latach okupacji. Inny obraz prasy okupowanego Lwowa wyłonił się z referatu Liliany Światek (UŁ).
Tematy „krakowskie” podjęli Jerzy Kuzicki (Uniwersytet Rzeszowski), który zaprezentował monografię krakowskiego czasopisma „Ognisko” oraz Sylwester Dziki, omawiając reakcję prasy krakowskiej i lwowskiej na premierę „Wesela”. Związki pomiędzy tarnowskim organem PSL „Piast” „Polski Lud” (1919–1926) z krakowskim „Piastem” wyjaśnił Jacek Lachendro (UJ), problemy kultury Krakowa na łamach „Bluszczu” Jolanta Chwastyk-Kowalczyk (AŚ), a omówienie krakowskich międzywojennych periodyków religijnych ze zbiorów Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego w Pelplinie Barbara Góra (AP). Wątek „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” podjęli z kolei Adam Bańdo i Ewa Bogdanowska-Spuła.
Problematykę prasy współczesnej przybliżyło nam 5 referatów dotyczących powojennych i obecnie ukazujących się pism: „Życia Nauki”, „Przekroju”, „bruLionu” oraz krakowskich czasopism studenckich i periodyków naukowych. Przedstawili ją: Dorota Degen (UMK), Wanda Matras (AP), Władysław M. Kolasa (AP). Obrady uświetnił koncert utworów gitarowych Jana Nepomucena Bobrowicza w wykonaniu Jana Oberbeka. Konferencję zakończyły obrady plenarne, na których prof. Halina Kosętka dokonała podsumowania spotkań poszczególnych sekcji. Każdy z uczestników otrzymał materiały posesyjne opublikowane w wersji elektronicznej. Wzorem lat ubiegłych gospodarze planują wydanie materiałów konferencyjnych.
Wanda Matras
